Presidenti amerikan Donald Trump ka refuzuar propozimin e Teheranit për të rihapur Ngushticën e Hormuzit brenda shtatë ditësh, duke e mbajtur të hapur përplasjen me Iranin në një moment kur konflikti po ushtron presion mbi çmimet ndërkombëtare të energjisë dhe po sjell kosto politike të ndjeshme brenda SHBA-së.

Sipas “Wall Street Journal”, Trump jo vetëm që është skeptik ndaj qëllimeve të Teheranit, por beson se sulmet amerikane kundër Iranit mund të përsëriten pas zgjedhjeve të mesit të mandatit në nëntor.

Në një gjest simbolik, ai publikoi në Truth Social një hartë ku Ngushtica e Hormuzit shfaqej e riemërtuar “Ngushtica e Trump”.

Propozimi iranian, i paraqitur nga Ministri i Jashtëm Abbas Araghchi në selinë e OKB-së në Nju Jork, parashikonte një periudhë shtatëditore që do të niste sapo SHBA-të ta pranonin planin, por administrata amerikane e hodhi poshtë duke e konsideruar të pasigurt.

Ngushtica e Hormuzit është kthyer në një pikë kyçe të konfrontimit që nga nisja e luftës më 28 shkurt, kur SHBA dhe Izraeli sulmuan Republikën Islamike, duke rrezikuar një arterie energjetike ku kalon rreth një e pesta e hidrokarbureve të konsumuar globalisht.

Në qershor, Trump dhe presidenti iranian Masud Pezheskian kishin nënshkruar Memorandumin e Mirëkuptimit të Islamabadit, i cili parashikonte rihapjen e Hormuzit dhe një kuadër për negociata mbi programin bërthamor iranian, por marrëveshja u shemb shpejt pasi palët i interpretuan ndryshe pikat kryesore. Irani kërkon përfundimin e armiqësive, ndërprerjen e operacioneve ushtarake në Liban e Jemen, lirimin e fondeve të ngrira që vlerësohen mes 100–123 miliardë dollarë dhe heqjen e sanksioneve ekonomike që prej dekadash kanë kufizuar tregtinë e tij ndërkombëtare.

Pavarësisht tensioneve, kontaktet nuk janë ndërprerë plotësisht: Trump konfirmoi se zyrtarë amerikanë dhe iranianë zhvilluan bisedime në margjinat e Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, ndërsa Pezheskian përsëriti në intervista për CBS News dhe Fox News se “varet nga Amerika nëse dëshiron apo jo që kjo luftë të përfundojë”.

Qëndrimi i Trump po merr një rëndësi të veçantë ndërsa zgjedhjet e mesit të mandatit afrohen, me çmimet e larta të karburantit dhe koston e jetesës që janë bërë një fushë kyçe e debatit politik në SHBA, duke e vendosur fatin e Ngushticës së Hormuzit jo vetëm si çështje ndërkombëtare, por edhe si faktor vendimtar në politikën e brendshme amerikane.

Autoritetet e Bangkokut shpallën gjendje katastrofe në të 50 distriktet e kryeqytetit tajlandez, pasi shirat e rrëmbyeshëm për të tretën ditë radhazi shkaktuan përmbytje të mëdha.

Vendimi u mor nga guvernatori Chadchart Sittipunt, i cili tha se që nga pasditja e së enjtes kanë rënë rreth 300 milimetra shi, duke e bërë situatën kritike.

Rrugët dhe kanalet e qytetit janë përmbytur, ndërsa uji ka hyrë në shumë shtëpi dhe biznese. Banorët raportojnë se niveli i ujit ka arritur deri në bel, duke i detyruar të mbyllin dyqanet dhe të përdorin thasë me rërë për mbrojtje.

“Është më e keqe se përmbytja e vitit 2011”, tha një banore për AFP, duke kujtuar katastrofën e asaj kohe që mori mbi 500 jetë.

Guvernatori paralajmëroi se zonat pranë kanaleve janë më të rrezikuara, pasi “çdo kanal është i mbushur”.

Ai u bëri thirrje pacientëve që varen nga pajisjet mjekësore të marrin në konsideratë një qëndrim të përkohshëm në spital, ndërsa banorëve u rekomandoi të zhvendosin automjetet në vende më të larta. Autoriteti i transportit publik ofroi parkim falas në stacionet e trenave MRT deri më 2 tetor.

Departamenti i Parandalimit dhe Zbutjes së Fatkeqësive paralajmëroi për presion të ulët të ajrit në rajonet lindore, verilindore dhe qendrore të Tajlandës, duke shtuar se ekziston rreziku i përmbytjeve të menjëhershme, rrëshqitjeve të dheut dhe derdhjes së lumenjve.

Arabia Saudite nuk e ka përjashtuar zhvillimin e armëve bërthamore, sipas një vlerësimi të klasifikuar të inteligjencës amerikane që ka nxitur shqetësime në Kongres lidhur me marrëveshjen e bashkëpunimit bërthamor të Presidentit Donald Trump me Riadin, raportoi të premten Washington Post.

Vlerësimi u përfshi në dokumentet e klasifikuara që u ofruan ligjvënësve ndërsa ata shqyrtojnë marrëveshjen historike, thanë zyrtarët amerikanë për gazetën. Departamenti i Shtetit thuhet se dha një vlerësim të veçantë që ishte më i sigurt në garancitë saudite dhe mbrojtjet e përfshira në marrëveshje.

E nënshkruar në korrik, marrëveshja e Seksionit 123 hedh themelet ligjore që kompanitë amerikane të marrin pjesë në projekte bërthamore civile me vlerë dhjetëra miliardë dollarë në Arabinë Saudite. Administrata Trump ka argumentuar se marrëveshja do të forcojë standardet e mospërhapjes, duke e penguar Riadin të drejtohet nga Rusia ose Kina për bashkëpunim bërthamor.

Megjithatë, marrëveshja krijon një rrugë të mundshme për Arabinë Saudite për të pasuruar uranium në vend. Pasurimi fillimisht do të kufizohet nën 5%, por më vonë mund të rritet deri në 20% pas studimeve shtesë dhe miratimit me shkrim nga Uashingtoni dhe Riadi. Urani i pasuruar në atë nivel mbetet nën nivelin e armëve, por zvogëlon ndjeshëm punën shtesë të nevojshme për të arritur përqendrimet e nivelit të armëve.

Pakti gjithashtu nuk kërkon që Arabia Saudite të miratojë Protokollin Shtesë të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike, i cili u ofron inspektorëve akses më të gjerë dhe mjete shtesë për zbulimin e aktivitetit bërthamor të padeklaruar. Në vend të kësaj, Uashingtoni dhe Riadi kanë negociuar një marrëveshje të veçantë dypalëshe mbrojtëse.

Një grup senatorësh demokratë të udhëhequr nga Ed Markey dhe Jeff Merkley e paralajmëruan Sekretarin e Shtetit Marco Rubio të premten se marrëveshja në fund të fundit mund t’i japë Riadit “mjetet për të pasuruar uraniumin dhe ndoshta për të zhvilluar armë bërthamore”. Merkley i tha Washington Post se këmbëngulja e Arabisë Saudite për të ruajtur opsionin e pasurimit vendas ngre pyetje nëse ambiciet e saj janë tërësisht civile.

Departamenti i Shtetit hodhi poshtë sugjerimet se administrata po lehtëson një program ushtarak, duke i thënë gazetës se SHBA-të “nuk mbështesin dhe nuk do të mbështesin një program të armëve bërthamore saudite”. Ministri saudit i Energjisë, Abdulaziz bin Salman, ka këmbëngulur se programi i Riadit do të jetë “paqësor” dhe do të zhvillohet me “nivelet më të larta të përgjegjësisë dhe transparencës”.

Vlerësimi i inteligjencës i ka shtuar shqetësimeve të hershme lidhur me deklaratën e Princit të Kurorës Saudite Mohammed bin Salman në vitin 2018 se Riadi do të kërkojë një armë bërthamore nëse Irani e blen një të tillë.

«Pa dyshim, nëse Irani zhvillonte një bombë bërthamore, ne do të ndiqnim të njëjtën gjë sa më shpejt të ishte e mundur», tha ai në atë kohë.

Ligjvënësit e kanë krahasuar gjithashtu marrëveshjen saudite me marrëveshjen shumë më të rreptë bërthamore të Iranit të vitit 2015, e cila e kufizoi pasurimin e uraniumit të Teheranit në 3.67% për 15 vjet. Trump tërhoqi SHBA-në nga marrëveshja gjatë mandatit të tij të parë, duke pretenduar se nuk ishte mjaftueshëm e rreptë.

Marrëveshja saudite iu dorëzua zyrtarisht Kongresit më 24 gusht dhe po i nënshtrohet një shqyrtimi 90-ditor. Ligjvënësit mund të kërkojnë ta bllokojnë atë, megjithëse për të anashkaluar një veto presidenciale do të duhej një shumicë prej dy të tretash në të dyja dhomat./WashingtonPost