Ky është libri i sociologjisë për vitin e dytë të gjimnazit, që mëson nxënësit se romët, shqiptarët dhe turqit në Maqedoni lindin shumë fëmijë për shkak se, siç shkruhet, një përqindje e madhe e kësaj popullate, e veçmas atyre që nuk janë mjaft të arsimuar, reprodukohen në mënyrën e vjetër tradicionale, pa kontroll të lindjeve. Krahas kësaj, libri mëson gjimnazistët se për këtë duhet të merren masa.
“Të gjendet mënyra që nataliteti të vijë në suaza normale. Te ato grupe etnike (maqedonët) ku shtimi natyror i popullsisë është i ulët, duhet të stimulohet sepse disproporcioni i natalitetit prezent tek grupet e ndryshme etnike negativisht shprehet në planin politik, ekonomik dhe social”, thuhet n; librin e sociologjisë për vitin e dytë.
Profesori i sociologjisë Ali Pajaziti thotë se kjo paraqet qasje antishkencore jashtësociologjike ku entitete të shoqërisë trajtohen sikur të ishin të kategorisë së dytë, duke ndërhyrë edhe në të drejtën e çdo njeriu për të pasur trashëgimtar. Askush nuk mund të japë vlerësime se cila është normalja për numrin e fëmijëve, shprehet ai.
“Fertiliteti dhe çështja e natalitetit tek shqiptarët është e atillë për shkak të mënyrës së tyre të jetesës dhe për shkak të botëkuptimit që ata e kanë për familjen. Ndërsa tek maqedonasit është ndryshe prej kësaj dhe kjo është e natyrshme dhe nuk ka asnjë mundësi që kjo të kontestohet dhe dikush të etiketohet e të shënjohet se shqiptarët janë primitivë, si popull që ende nuk është modernizuar dhe ende nuk ka kaluar tek familja nukleare”, u shpreh Ali Pajaziti – Sociolog.
Pajaziti pohon se teksti urgjentisht duhet të tërhiqet nga qarkullimi sepse rrit paragjykimet dhe stereotipat. Të njëjtën gjë nga Ministria e Arsimit e kërkon edhe Husrev Emin, kryetar i “Lidhjes së turqve në Maqedoni”. Ai thotë se është fatkeqësi që fëmijët duhet të mësojnë sociologji nga tekste të këtilla të sëmura, nga mendje të sëmura fashiste.
“Gjithashtu gjatë kohës kur bëhet regjistrim i popullsisë, fatkeqësisht këto qasje shqetësuese, edhe pse ne tashmë jemi në terren si përkatësi etnike turke, që të jemi pjesë e këtij procesi, por këto qasje shqetësuese na frikësojnë edhe në procesin e regjistrimit, po edhe në rezultatin e regjistrimit. Normalisht nataliteti dihet, tek shqiptarët, veçanërisht tek turqit është i lartë, po çfarë, duhet të frikësohemi nga njëri-tjetri?!”, potencoi Husrev Emin nga “Lidhja e Turqve.”
Një tekst i këtillë shkollor, Akif Karimanit nga shoqata “Romano avazi” i rikujton një faqe të zezë për historinë e romëve, kur mbretëresha Marija Terezija dhe të tjerë nëpër Evropën e shekullit 18, kishin politika për sterilizim, ndalim martesash dhe programe të tjera.
“Teksti është kontradiktor me vetveten, thërret tekstualisht për eksod të këtyre të tjerëve sepse nga njëra anë maqedonasit nuk reprodukohen mjaftueshëm, nataliteti është më i ulët, tek bashkitë e tjera më e lartë dhe tani tek njëra palë duhet të kontrollohet e tek të tjerët duhet të nxitet dhe shkruan bukur se kjo sjell ndikim në planin politik, ekonomik e social”, shtoi Akif Kariman nga Shoqata “Romano Avazi”.
Kariman thotë se është e kuptueshme që në çdo shoqëri ka individë me ide fashiste, por ajo që e habit më shumë është se si Ministria e Arsimit kanë lejuar që ky tekst të bëhet pjesë e procesit mësimor.
TV21 kërkoi qëndrim si nga Ministrja e Arsimit, Milla Carovska, po ashtu edhe zëvendësi i saj, Arafat Shabani, se a do të ndërmarrin diçka për tërheqjen e tekstit, por përgjigje nuk morëm.
Ky tekst për herë të parë është lëshuar në vitin 2002, por edhe në vitin 2020 Ministria e Arsimit ka vazhduar lejen e përdorimit të të njëjtit.