Çmimet e naftës në tregjet botërore kanë kaluar mbi 100 dollarë për fuçi për herë të parë që nga viti 2022, pas përshkallëzimit të konfliktit mes SHBA-së, Izraelit dhe Iranit. Situata ka shkaktuar shqetësim të madh në tregjet globale dhe frikë për një krizë të re energjie.
Gjatë fundjavës, sulmet ushtarake në Lindjen e Mesme u intensifikuan. Të paktën pesë objekte energjetike në dhe rreth Teheranit u goditën nga sulmet, ndërsa kompania kombëtare e naftës në Kuvajt njoftoi ulje të prodhimit si masë paraprake.
Një nga faktorët kryesorë që ka shtyrë çmimet lart është mbyllja për rreth një javë e Ngushticës së Hormuzit, një nga rrugët më të rëndësishme tregtare në botë, përmes së cilës kalon rreth një e pesta e naftës dhe gazit të transportuar me anije.
Nafta Brent, standardi ndërkombëtar, arriti deri në 119.50 dollarë për fuçi në fillim të javës në tregjet e Azisë, një rritje prej 29%. Më pas çmimi u stabilizua rreth 108.32 dollarë për fuçi. Ndërkohë, nafta amerikane West Texas Intermediate (WTI) u rrit në rreth 105.35 dollarë për fuçi.
Presidenti amerikan Donald Trump deklaroi se rritja e çmimeve është një “çmim i vogël për t’u paguar për sigurinë dhe paqen”, duke shtuar se rritja është e përkohshme dhe se çmimet do të bien sapo të eliminohet kërcënimi bërthamor i Iranit.
Nga ana tjetër, Irani paralajmëroi se sulmet mund të çojnë çmimet edhe më lart. Një zëdhënës i Gardës Revolucionare iraniane tha se nëse konflikti vazhdon, çmimi i naftës mund të arrijë edhe mbi 200 dollarë për fuçi.
Tensionet kanë ndikuar edhe në tregjet financiare. Indeksi japonez Nikkei 225 ra me 5%, ndërsa tregjet në Korenë e Jugut dhe Australi pësuan gjithashtu rënie të ndjeshme.
Kriza u përkeqësua edhe më shumë pasi një rafineri në Bahrein u përfshi nga flakët pas një sulmi iranian, duke detyruar kompaninë shtetërore të naftës të shpallë “force majeure”, një procedurë ligjore që e lejon të pezullojë kontratat për shkak të rrethanave të jashtëzakonshme.
Ekspertët paralajmërojnë se tregu global i naftës po përballet me një mungesë prej rreth 20 milionë fuçi në ditë, pa shenja se situata do të përmirësohet shpejt.
Nëse lufta vazhdon, disa vende të Gjirit Persik mund të detyrohen të ndalojnë prodhimin e naftës brenda pak javësh, ndërsa çmimi mund të arrijë deri në 150 dollarë për fuçi.
Ndërkohë, shumë vende në Azi po përpiqen të përballojnë krizën. Koreja e Jugut ka vendosur kufizime për çmimet e karburantit për herë të parë pas gati 30 vitesh, ndërsa Bangladeshi ka vendosur të mbyllë universitetet përkohësisht për të kursyer energji dhe karburant.
Në të njëjtën kohë, Shtëpia e Bardhë po shqyrton masa emergjente, si përdorimi i rezervave strategjike të naftës dhe ndryshimi i rrugëve të transportit për naftën saudite, për të zbutur krizën globale të energjisë.