Luftës shkatërruese të Moskës në Ukrainë nuk po i shihet fundi.
Ndërkohë një betejë tjetër, jo e përgjakshme, por potencialisht e dhimbshme, është në zhvillim e sipër.
Në të përfshihet Rusia, eksportuesja më e madhe në botë e gazit natyror, kundër Bashkimit Evropian, ekonomisë së tretë më të madhe në botë – dhe situata mund të përshkallëzohet para se të ketë epilog.
Bashkimi Evropian e ka bërë të qartë se planifikon t’i japë fund varësisë historike ndaj energjisë ruse – në përpjekje për të bllokuar fondet për sulmin e paprovokuar të Rusisë në Ukrainë, i cili ka lënë të vdekur mijëra persona.
Blloku evropian tashmë ka vendosur ndalesë – që do të zbatohet nga muaji gusht – në thëngjillin rus, dhe këtë javë mund të vendosë ndalesë në naftën ruse, duke nisur zbatimin nga janari i vitit 2023.
Mirëpo me gazin natyror situata nuk është aq e thjeshtë.
Ndonëse disa zyrtarë të Bashkimit Evropian kanë bërë thirrje për ndalesë në gazin rus, çështja është më e komplikuar pasi – për dallim prej naftës dhe thëngjillit – blloku prej 27 anëtarësh nuk mund të zëvendësojë këtë lëndë në periudhë afatshkurtër pa dëmtuar ekonominë e vet, thonë ekspertët.
Presidenti rus, Vladimir Putin, i cili nuk dëshiron të mbetet pa konsumatorin më të madh të gazit, dhe as që shteti i tij të dalë i shkatërruar nga lufta, po synon të shfrytëzojë këtë dobësi.
Javën e kaluar Rusia ka bërë të ditur se do të ndalë furnizimet me gaz në vendet anëtare të Bashkimit Evropian, sikurse Polonia dhe Bullgaria.
Zyrtarët evropianë dhe analistët thonë se kjo është përpjekje e Putinit për të ndarë BE-në dhe për të dërguar paralajmërim për gjithë bllokun evropian.
“Putin po tenton të bindë Evropën për pasojat – të tregojë se Evropa do të paguajë për mbështetjen ndaj Ukrainës”, ka thënë Will Pomeranz, ushtrues detyre i Institutit Kennan të Qendrës Wilson në Uashington.
“Nëse ekonomia dëmtohet dhe njerëzit vuajnë (është e mundshme) që shtetet evropiane – Gjermania apo Franca, apo edhe vende tjera të thonë – ‘Kjo gjë nuk ia vlen’”, ka thënë ai.
Disa në Evropë veçse janë duke thënë këtë gjë.
Disa ditë para se Rusia të pushtonte Ukrainën më 24 shkurt, Gjermania ka pezulluar projektin e gazsjellësit, Rrjedha Veriore 2, në vlerë të 10.5 miliardë dollarëve, i cili është krijuar për të dërguar gazin rus në Gjermani përmes Detit Baltik.
Mirëpo në muajin prill, ministri gjerman i Financave, Christian Lindner, u ka rezistuar thirrjeve për një embargo të BE-së në importet e gazit rus “në periudhë afatshkurtër”, duke thënë se një vendim i tillë “do të shkaktonte më shumë dëm” për bllokun sesa për Rusinë.
Gjermania është klientja më e madhe e gazit rus brenda BE-së, pasi nga Rusia blen një të tretën e importit.
Kjo nënkupton 155 miliardë metra kub të gazit natyror vitin e kaluar, përfshirë 140 miliardë metra kub përmes gazsjellësit.
Kjo shifër përbën rreth 40 për qind të përdorimit të gazit natyror në gjithë BE-në më 2021, duke e kthyer Rusinë në furnizuesen më të madhe të bllokut evropian.
Ndërkohë që lidhjet mes Rusisë dhe BE-së sa vijnë e zbehen, dhe kritikët akuzojnë Putinin se po përdor energjinë si armë, varësia reciproke është rritur çuditshëm në vitet e fundit.
Përmes agresionit dhe të dhënave për mizori, që disa nuk i kanë imagjinuar në Evropë në shekullin 21, lufta e paprovokuar e Rusisë në Ukrainë ka nxitur BE-në që të shkëpusë atë që mund të bëhet marrëdhënie e rrezikshme në të ardhmen.
Komisioni Evropian ka thënë në muajin mars se blloku nuk mund të ndalë importet e gazit rus aq shumë sa dy të tretat këtë vit, apo t’i ndalë ato plotësisht deri më 2030.
A është e mundshme kjo gjë?
Carlos Diaz, analist në kompaninë për kërkime rreth energjisë, Rystad – me bazë në Oslo – e ka quajtur vitin 2022 si shënjestër “sfiduese”.
“Ndoshta mund ta zëvendësojnë deri diku, mirëpo ekzistojnë kapacitete të kufizuara për gaz në sektorin e energjisë”, ka thënë ai për Radion Evropa e Lirë.
Diaz ka thënë se BE-ja ka kapacitetet për të importuar edhe më shumë gaz të lëngshëm natyror, sesa 50 miliardë metra kub sa importon tani, mirëpo problemi është te gjetja e një çmimi të arsyeshëm.
Furnizimet me gaz të lëngshëm natyror do të rriten për vetëm 25 miliardë metra kub këtë vit, çka nënkupton se Evropa do të duhet të marrë sasi të madhe gazi nga Azia – tregun më të madh të gazit të lëngshëm natyror – për të përmbushur nevojat e veta, ka thënë ai.
Çmimet evropiane të gazit të lëngshëm natyror janë rritur vitin e fundit në nivele rekorde dhe tani mund të tejkalojnë çmimet aziatike, duke e bërë BE-në një destinacion më atraktiv për eksportuesit, sidomos për ata në Shtetet e Bashkuara.
Tregjet e gazit të lëngshëm natyror do të hasin në vështirësi deri në mesin e dekadës, kur Shtetet e Bashkuara dhe Katari pritet të rrisin dukshëm furnizimet, ka thënë Diaz, duke nënkuptuar që Evropa zor se do të mund të rrisë importet e këtij produkti më 2023.REL