“Zakonisht pi dy filxhanë në ditë dhe ndonjëherë edhe një pije energjike. Pastaj mund të pi Coca-Cola gjatë gjithë natës dhe ndihem krejtësisht mirë”.

Të gjithë kemi një shok apo shoqe si Emily. Ai person që mund të pijë një ekspres dopio, madje edhe një pije energjike në mbrëmje, dhe sërish të bjerë në gjumë pa problem një orë më vonë, shkruan BBC.

Për shumë njerëz të tjerë, megjithatë, efektet e kafeinës mund të zgjasin shumë më tepër.

Atëherë, pse disa njerëz mund të pinë kafe para se të shkojnë në shtrat dhe të flenë qetësisht, ndërsa të tjerët qëndrojnë zgjuar, duke parë tavanin?

Çfarë është kafeina?

Kafeina është substanca psikoaktive më e përdorur në botë.

Çdo ditë konsumohen më shumë se dy miliardë filxhanë kafeje në mbarë botën. Dhe kjo është vetëm kafeja. Kafeina gjendet gjithashtu në pijet e gazuara, pijet energjike, si dhe në disa produkte çokollate, çamçakëzë dhe suplemente sportive.

Kafeina mund të na bëjë të ndihemi më të kthjellët dhe vigjilentë, të përmirësojë përqendrimin dhe të largojë ndjenjën e lodhjes. Megjithatë, konsumimi i tepërt i saj mund të shkaktojë dhimbje koke, nervozizëm, rrahje të shpejta të zemrës dhe net pa gjumë.

Ekspertët thonë se kafeina nuk i jep trupit energji shtesë, por ndihmon në maskimin e lodhjes.

Ajo e bën këtë duke bllokuar veprimin e adenozinës, një substancë kimike që grumbullohet në tru gjatë ditës dhe na shkakton përgjumje.

Pse kafeina ndikon ndryshe te njerëzit?

Një nga faktorët kryesorë është sa gjatë qëndron kafeina në organizëm.

Pasi pimë një filxhan kafe, kafeina përthithet në qarkullimin e gjakut dhe arrin shpejt në tru.

Në të njëjtën kohë, ajo shpërbëhet ose metabolizohet nga një enzimë në mëlçi dhe më pas largohet nga trupi përmes urinës.

Ky proces mund të zgjasë nga gjashtë deri në 20 orë, në varësi të individit, thotë Marilyn Cornelis, profesoreshë në Universitetin Northwestern në Çikago.

“Është e mundur të pish filxhanin e parë të kafesë dhe ndoshta të mos ndjesh efektet”, thotë ajo. “Por dy ose tre orë më vonë, kafeina ende qëndron në organizëm dhe, nëse pi edhe një filxhan të dytë, kjo mund të jetë e mjaftueshme për të ndryshuar situatën dhe të fillosh të ndihesh paksa në ankth”, shton Cornelis.

Shpejtësia me të cilën mëlçia përpunon kafeinën varet nga një gjen i vetëm, i njohur si CYP1A2.

Në mënyrë interesante, kjo mund të ndikohet, të paktën deri në një masë, edhe nga prejardhja gjenetike.

Një studim i publikuar këtë vit zbuloi se evropianët dhe amerikano-jugorët priren ta shpërbëjnë kafeinën më shpejt.

Por çfarë faktorësh të tjerë ndikojnë?

ADN-ja nuk është e vetmja përgjigje. Pirja e duhanit, por me sa duket jo vape, duket se stimulon mëlçinë ta shpërbëjë kafeinën shumë më shpejt, duke e përshpejtuar këtë proces deri në 65%.

Kjo mund të shpjegojë pjesërisht pse duhanpirësit priren të pinë më shumë kafe dhe pse njerëzit që e lënë duhanin mund të vërejnë se filxhani i tyre i zakonshëm i kafesë papritur ka një efekt shumë më të fortë se më parë.

Disa antibiotikë, pilula kontraceptive dhe medikamente të tjera me recetë mund të kenë efektin e kundërt, duke bërë që kafeina të qëndrojë më gjatë në organizëm dhe duke zgjatur efektet e saj. E njëjta gjë mund të ndodhë edhe gjatë shtatzënisë, kur ndryshimet hormonale ngadalësojnë veprimin e enzimës së mëlçisë që shpërbën kafeinën.

Pastaj është edhe çështja e tolerancës.

Njerëzit që pinë kafe rregullisht bëhen më pak të ndjeshëm ndaj kafeinës, pasi trupi përshtatet me praninë e kësaj substance.

Nëse më pas qëndrojnë pa pirë kafe për disa javë, këto përshtatje në tru fillojnë të zhbëhen. Kjo do të thotë se filxhani i parë i kafesë pas kësaj pauze mund t’i bëjë të ndihen jashtëzakonisht të stimuluar ose edhe nervozë.

Çfarë këshillojnë ekspertët?

Studiuesit shpesh rekomandojnë shmangien e kafeinës të paktën gjashtë orë para gjumit.

Psikologia Lindsay Browning, thotë se të dhënat tregojnë se kafeina jo vetëm që mund ta vështirësojë rënien në gjumë, por mund të ndikojë edhe në cilësinë e gjumit.

“Unë do t’u sugjeroja njerëzve që të shmangin kafeinën pas rreth orës 14:00, nëse shkojnë në shtrat rreth orës 22:00”, thotë ajo.

“Por një rregull i prerë për të gjithë nuk është i dobishëm, sepse nuk merr parasysh kompleksitetin dhe ndryshimet individuale të asaj që po ndodh në të vërtetë”, shton ajo.

Shërbimi Kombëtar Shëndetësor i Britanisë së Madhe (NHS) këshillon gratë shtatzëna që ta mbajnë konsumin e kafeinës nën 200 mg në ditë, afërsisht sa dy filxhanë kafeje të përgatitur me filtër. Studimet e kanë lidhur kafeinën me peshë të ulët të foshnjës në lindje dhe komplikime të tjera.

Për të rriturit e tjerë, mesazhi kryesor është të mos teprohet me kafeinë, pasi ndjeshmëria ndaj saj ndryshon shumë nga një person te tjetri.

“Kafeina është relativisht e sigurt”, thotë Peter Rogers, profesor në Universitetin e Bristolit.

“Nëse konsumoni shumë prej saj, thjesht filloni të ndiheni nervozë dhe jo mirë dhe kuptoni: ‘Duhet të ndaloj, nuk ka kuptim të marrë më shumë’.”

Mbidozat e kafeinës janë shumë të rralla dhe rastet e rënda të helmimit pothuajse gjithmonë lidhen me produkte me kafeinë të përqendruar, ku mund të konsumohen disa gramë brenda pak minutash.

Për adhuruesit e kafesë, megjithatë, ka edhe një lajm të mirë: zakoni i rregullt i pirjes së kafesë në mëngjes, lidhet me rezultate më të mira shëndetësore.

Studiuesit nuk mund të provojnë se kafeja është arsyeja e vetme, por dekada të tëra studimesh sugjerojnë se njerëzit që e konsumojnë atë në mënyrë të moderuar kanë tendencë të kenë rrezik më të ulët për disa sëmundje të rëndësishme dhe madje mund të jetojnë pak më gjatë krahasuar me personat që nuk pinë kafe.

Pas deklaratave të Macklemore, grupe hebraike kërkuan që ai të hiqej nga lista e artistëve që do të performonin në turneun e Sheeran, kërkesë që u realizua. Më pas, edhe artistë të tjerë të parashikuar si pjesë e performancave hapëse u tërhoqën nga turneu. Mes tyre ishte edhe Finneas, vëllai i këngëtares Billie Eilish, i cili deklaroi se artistët nuk duhet të heshtin kur mbrojnë njerëzit e shtypur. Macklemore gjithashtu i bëri thirrje Robert Kraft, pronarit miliarder të New England Patriots dhe mbështetës i njohur i Izraelit, të dhurojë një shumë të ngjashme.

Ndërkohë, Ed Sheeran është shprehur se nuk ishte përgjegjës për largimin e Macklemore dhe se nuk dëshironte të përfshihej në një debat publik rreth Gazës. Ai e cilësoi konfliktin mes Izraelit dhe Palestinës si të frikshëm dhe tha se dhimbja dhe vuajtja e shkaktuar në të dyja anët përbëjnë një tragjedi njerëzore. Sheeran sqaroi se zgjedhja për të mos folur publikisht nuk do të thotë se nuk ka një opinion personal apo se nuk i intereson çështja, duke shtuar se në koncertet e tij marrin pjesë edhe shumë të rinj e fëmijë dhe se ai nuk dëshiron ta përdorë platformën e tij profesionale për çështje politike.

Megjithatë, deklaratat e Sheeran kanë shkaktuar reagime nga aktivistë, të cilët kanë vënë në pikëpyetje qëndrimin e tij. Në rrjetet sociale është rikthyer një foto e këngëtarit duke takuar një ish-peng izraelit në shtator të vitit 2024, ndërsa është kujtuar edhe mbështetja e tij publike për Ukrainën në vitin 2022. Sheeran ka humbur gjithashtu më shumë se 200 mijë ndjekës në Instagram brenda pak ditësh, ndërsa në Los Angeles u shfaq një video satirike e projektuar në murin e një ndërtese, ku këngëtari paraqitet duke i bërë masazh Robert Kraft. Në të kundërt, artistët që u tërhoqën nga performancat hapëse të turneut raportohet se kanë fituar së bashku rreth 1.6 milionë ndjekës.

Sipas raportimeve, pajisja do të quhet “Meta Luna” dhe mund të prezantohet gjatë konferencës vjetore të zhvilluesve të kompanisë, më 23 dhe 24 shtator. Dalja në treg mund të bëhet që në muajin tetor.

Ndryshe nga syzet aktuale inteligjente të Meta-s, “Luna” nuk do të ketë kamerë, duke synuar përdoruesit që nuk dëshirojnë të mbajnë një pajisje që mund të regjistrojë foto dhe video.

Syzet pritet të kenë gjashtë mikrofona të integruar dhe altoparlantë të orientuar drejt veshëve, ndërsa do të pajisen edhe me Meta AI. Përdoruesit pritet të mund të komunikojnë me asistentin përmes komandave zanore.

iPhone 18 Pro Max arrin 34 për qind të baterisë pas vetëm 10 minutash karikim, ndërsa karikohet plotësisht në rreth 55 minuta. Karikimi ndalet plotësisht pas 76 minutash.

Në testimin e paraardhësit, iPhone 17 Pro Max kishte regjistruar 38 për qind karikim pas 15 minutash dhe 100 për qind pas 72 minutash. iPhone 17 Pro Max arrinte fuqi maksimale karikimi prej 35 W, ndërsa iPhone 18 Pro Max raportohet se mund të arrijë deri në 52 W.

Kjo nuk është krejtësisht befasuese, pasi iPhone 18 Pro Max ka një bateri më të madhe se iPhone 17 Pro Max dhe përdor një çip të prodhuar me procesin 2-nanometër, i cili pritet të jetë më efikas. Megjithatë, për Apple kjo shënon një ndryshim të rëndësishëm, pasi kompania për vite me radhë nuk i kishte dhënë përparësi të madhe rritjes së shpejtësisë së karikimit.

Në krahasim, Galaxy S26 Ultra arrin në 51 për qind pas 15 minutash karikim dhe e mbush baterinë në 100 për qind për vetëm 43 minuta, duke mbetur më i shpejtë në kohën totale të karikimit. Megjithatë, Galaxy S26 Ultra ka një bateri më të vogël se ajo e iPhone 18 Pro Max.

Përveç Kardashian, dëmshpërblim ka marrë edhe ish-receptori i hotelit, në vlerë prej 109.516 eurosh, ndërsa hoteli ka marrë 50.000 euro. Dëmshpërblim ka marrë edhe stilistja e Kardashian.

“Grabitja e bizhuterive ndodhi më 2 tetor 2016, gjatë Javës së Modës në Paris. Kam përjetuar vërtet një traumë të madhe”, deklaroi ish-receptori.

Kardashian u sulmua në apartamentin e saj në hotelin në Paris, ku dy nga grabitësit, të veshur si policë, hynë me forcë, e lidhën dhe i vodhën bizhuteri me vlerë prej më shumë se gjashtë milionë dollarësh. Mes sendeve të vjedhura ishte edhe një unazë diamanti që ajo e kishte mbajtur gjatë një sfilate të “Givenchy”.

Sulmuesit u akuzuan për disa vepra penale, përfshirë grabitje të armatosur, rrëmbim dhe pjesëmarrje në grup kriminal. Kundër vendimit të gjykatës nuk është paraqitur ankesë.

Në një postim të publikuar nga Kodra në Instagram e TikTok, Cardi B ka tërhequr vëmendjen me këtë gjest, e madje duke thënë edhe disa fjalë për shqiptarët. 

Sipas grimerit, Cardi B ka treguar se është rritur në mesin e shqiptarëve në Amerikë.

“Shqiptarët me të cilët jam rritur ishin shumë gangsterë”, i ka thënë ajo.

Por ekspertët e privatësisë paralajmërojnë se përdoruesit shpesh nënvlerësojnë sasinë dhe ndjeshmërinë e informacionit që mund të ndajnë gjatë një bisede me AI.

Sipas ekspertëve të cituar nga HuffPost, janë pesë kategori informacioni me të cilat përdoruesit duhet të tregohen veçanërisht të kujdesshëm.

Të dhënat që mund t’ju identifikojnë

Emri i plotë, adresa e banimit, numri i telefonit dhe numrat e dokumenteve zyrtare, si pasaporta apo patenta, konsiderohen informacione personale identifikuese.

Ekspertët paralajmërojnë se ndarja e tyre me një chatbot mund të sjellë rrezik që të dhënat të regjistrohen ose përpunohen në mënyra që mund t’i ekspozojnë përdoruesit ndaj vjedhjes së identitetit, mashtrimeve “phishing” apo përdorimit të të dhënave nga palë të tjera.

Detajet intime të jetës personale

Biseda me një chatbot mund të duket më personale sesa një kërkim tradicional në internet, pasi AI komunikon drejtpërdrejt me përdoruesin.

Sipas ekspertëve, kjo mund të krijojë një ndjesi të rreme sigurie dhe t’i bëjë njerëzit më të gatshëm të tregojnë informacione shumë personale. 

Paralajmërimi përfshihet në një deklaratë të hapur të publikuar në platformën “Math and AI”, si reagim ndaj polemikave të fundit rreth pretendimeve se sistemet e inteligjencës artificiale kanë zgjidhur disa nga problemet më komplekse matematikore.

Autorët vlerësojnë se në zhvillimin e AI-së po krijohet një hendek i rrezikshëm mes synimeve të kompanive teknologjike dhe mënyrës se si komuniteti matematikor tradicionalisht ndërton njohuritë.

Në vend të kuptimit të problemit, verifikimit të metodave dhe ndërtimit gradual mbi njohuritë e mëparshme shkencore, gjithnjë e më shumë theksi po vihet te prodhimi i shpejtë i rezultateve, pavarësisht nëse ato janë plotësisht të sakta apo jo.

Nuk mjafton që makina të japë përgjigjen e saktë

Matematika nuk bazohet vetëm te rezultati përfundimtar. Për shkencëtarët është po aq e rëndësishme mënyra se si është arritur te rezultati, cilat metoda janë përdorur, nëse prova mund të verifikohet në mënyrë të pavarur dhe se si njohuria e re përshtatet me njohuritë ekzistuese.

Pikërisht këtu, sipas nënshkruesve të deklaratës, shfaqet një nga problemet më të mëdha të përdorimit masiv të AI-së.

Gara mes algoritmeve për zgjidhjen e problemeve matematikore lë gjithnjë e më pak hapësirë për analizë të detajuar të metodave, diskutime me shkencëtarë të tjerë dhe lidhje të duhur me hulumtimet e mëparshme.

Kjo ngre gjithashtu pyetje për autorësinë, plagjiaturën dhe mbrojtjen e punës intelektuale.

Në rrezik mund të jetë edhe procesi arsimor. Tradicionalisht, njohuritë matematikore transmetohen gradualisht – përmes përvetësimit të ideve, metodave dhe abstraksioneve, diskutimit dhe thjeshtimit të koncepteve komplekse, e më pas përmes përcjelljes së tyre te brezat e rinj të studentëve.

Nëse AI-ja fillon të prodhojë në mënyrë masive zgjidhje pa shpjegime të qarta dhe pa procesin njerëzor të verifikimit dhe kuptimit, shkencëtarët frikësohen se do të dëmtohet edhe ky zinxhir i transmetimit të njohurive.

Sipas tyre, problemi nuk qëndron te vetë teknologjia. Përkundrazi, inteligjenca artificiale mund të bëhet një mjet i fuqishëm për përshpejtimin e kërkimeve dhe zbulimin e lidhjeve të reja matematikore.

Rreziku shfaqet kur mjeti fillon ta zëvendësojë procesin shkencor, në vend që t’i shërbejë atij.

Shkenctarët kërojnë reagim urgjent

Autorët e deklaratës vlerësojnë se për pasojat e këtij ndryshimi nuk mund të vendosin vetëm kompanitë që zhvillojnë sistemet e inteligjencës artificiale.

Nevojitet një reagim i koordinuar nga komuniteti matematikor, sektori teknologjik dhe shoqëria në përgjithësi, pasi të njëjtat probleme së shpejti mund të shfaqen edhe në fusha të tjera të punës intelektuale.

Pyetja kryesore nuk është nëse AI-ja mund të zgjidhë një problem matematikor. Gjithnjë e më shumë po bëhet e qartë se mundet.

Pyetja është se çfarë do të mbetet nga procesi shkencor nëse makina prodhon rezultate më shpejt sesa njerëzit mund t’i verifikojnë, kuptojnë, shpjegojnë dhe t’i shndërrojnë ato në njohuri të qëndrueshme.

Kjo nuk është hera e parë që matematikanët paralajmërojnë për nevojën e vendosjes së rregullave. Në fillim të verës u nënshkrua edhe e ashtuquajtura “Deklarata e Leidenit”, pasi një model i AI-së nga “OpenAI” zgjidhi në mënyrë autonome një problem të lidhur me matematikanin Paul Erdős.

Por, në vend që gara të ngadalësohet, zhvillimi po vazhdon me një ritëm edhe më të shpejtë.

Pikërisht për këtë arsye, autorët e deklaratës së re kërkojnë reagim urgjent – përpara se aftësia e makinave për të prodhuar rezultate matematikore të bëhet më e rëndësishme sesa kuptimi njerëzor i asaj që këto rezultate në të vërtetë nënkuptojnë.

Lipa e kishte paditur Samsungun në maj, duke e akuzuar se kishte përdorur pa leje një fotografi të saj në paketimin e televizorëve të kompanisë të shitur në SHBA.

Në dokumentet e reja të dorëzuara në gjykatë, avokatët e Samsung argumentojnë se përdorimi i fotografisë nuk krijonte përshtypjen se Lipa kishte miratuar ose promovuar produktet e kompanisë.

Sipas Samsungut, fotografia ishte pjesë e përmbajtjes së disponueshme përmes shërbimit Samsung TV Plus dhe ishte përdorur në paketim vetëm për të ilustruar përmbajtjen që mund të gjendej në televizor.

Padia lidhet me një fotografi të realizuar backstage në festivalin Austin City Limits në vitin 2024. Sipas ekipit ligjor të Lipës, ajo zotëron të drejtat mbi imazhin dhe nuk kishte dhënë leje për përdorimin e tij në promovimin e produkteve të Samsungut.

Avokatët e këngëtares pretendojnë se fotografia në pjesën e jashtme të kutive mund të krijonte përshtypjen e rreme se Lipa kishte një marrëdhënie komerciale me kompaninë.

Samsung, ndërkohë, thotë se fotografia ishte siguruar nga një partner i jashtëm i përmbajtjes, i cili kishte garantuar se ishin marrë të gjitha lejet e nevojshme. Kompania ka mohuar çdo qëllim për përdorim të paligjshëm të imazhit dhe ka thënë se mbetet e hapur për një zgjidhje me ekipin e këngëtares.

Kërkesa e Samsungut për rrëzimin e padisë nuk nënkupton se çështja është mbyllur. Vendimi tani i takon gjykatës, e cila do të përcaktojë nëse pretendimet e Dua Lipës do të vazhdojnë të shqyrtohen.

Ajo që duket si një lojë argëtuese, mund të shndërrohet në një mjet për mbledhjen e të dhënave vizuale dhe personale të përdoruesve.

Ekspertët paralajmëruan se këto faqe shpesh shfrytëzojnë kuriozitetin dhe padurimin e njerëzve, duke ofruar shërbime “falas” ose “me një klikim”, por në fakt mund të mbledhin të dhëna vizuale dhe personale.

Dr. Mohamed Mohsen Ramadan, Kryetar i Njësisë së Inteligjencës Artificiale dhe Sigurisë Kibernetike në Qendrën Arabe për Kërkime dhe Studime, theksoi se rreziku nuk qëndron tek vetë transformimi i imazhit, por tek mungesa e vetëdijes për atë që ndodh me fotot pasi ngarkohen në platforma të panjohura.

“Inteligjenca artificiale nuk e sheh imazhin vetëm siç e shohim ne, por e analizon në detaje – tiparet e fytyrës, ndriçimin, përbërjen – duke krijuar një bazë të dhënash të vlefshme për përdorime të tjera,” u shpreh ai.

Më tej ai theksoi se, “Me përhapjen e çdo trendi global, shfaqen shpejt lidhje të rreme dhe aplikacione të panjohura, të cilat shfrytëzojnë kuriozitetin e përdoruesve nën tituj të tillë si ‘Transformoni imazhin tuaj falas’ ose ‘Mësoni si dukeshit në vitet tetëdhjetë me një klikim’. Këtu, argëtimi mund të shndërrohet në një kurth dixhital që synon mbledhjen e imazheve, vjedhjen e të dhënave të hyrjes ose shtyrjen e përdoruesit të instalojë aplikacione jo të besueshme.”

Eksperti paralajmëroi se ngarkimi i përsëritur i fotove nga kënde të ndryshme i jep platformës një koleksion të gjerë të dhënash vizuale, të cilat mund të shfrytëzohen për mashtrime, vjedhje identiteti apo krijimin e përmbajtjes së rreme.

“Mashtruesi nuk ka më nevojë të vjedhë imazhin tuaj, mjafton që ju ta ngarkoni vetë në vendin e gabuar,” shtoi Ramadan.

Nga ana e tij, Gjeneral Major Mahmoud Al-Rashidi, ish-Ndihmës Ministër i Brendshëm për Sigurinë e Informacionit në Egjipt, theksoi se inxhinieria sociale shfrytëzon kuriozitetin dhe nxitimin e përdoruesve.

“Sa më i përhapur të jetë trendi, aq më të mëdha janë mundësitë që mashtruesit ta shfrytëzojnë. Para se të pyesësh inteligjencën artificiale se si do të dukeshe në vitet ’80, pyete veten: Çfarë mund të ndodhë me imazhin tim në të ardhmen?” tha ai.

Al-Rashidi paralajmëroi se fotot personale nuk janë më thjesht kujtime dixhitale, por pjesë e identitetit që mund të përdoret për krime kibernetike.

Ai nënvizoi se mbrojtja e privatësisë nuk është vetëm përgjegjësi e kompanive, por nis me vetë përdoruesin.

“Parandalimi fillon përpara se të shtypni butonin ‘ngarko foton’. Kontrolloni besueshmërinë e platformës dhe mos ndiqni trendet pa qenë të vetëdijshëm për rreziqet,” tha ai.

Ekspertët këshillojnë përdoruesit të shmangin ngarkimin e fotove personale në aplikacione të panjohura, të mos përdorin imazhe të dokumenteve zyrtare apo të fëmijëve, dhe të rishikojnë politikat e privatësisë përpara se t’i japin akses një platforme. Në epokën e inteligjencës artificiale, një foto nuk është më thjesht argëtim, por një aset dixhital që mund të shfrytëzohet nëse bie në duar të gabuara.